به وبسایت پرتال جامع افق خوش آمدید

تبلیغات

مطالب این تارنما با استفاده از اسکریپت هوشمند خبرخوان افق گردآوری شده است . درصورت مشاهده محتوای نامربوط لینک مطلب را گزارش دهید .

تبلیغات






نگاهی گذرا به «نقد»

|- نگاهی گذرا به «نقد» -| 

نقد چیست؟

عمل و در موازات آن دانشی که شامل ارزیابی، تبیین و بررسی دوجانبه یک گزاره است را «نقد» می‌نامیم. از یک منظر ارزیابی و بررسی «معایب - اشکالات - نقاط ضعف» و از جنبه دیگر پرداختن به «محاسن – نقاط قوت» یک گزاره را شامل میشود. لذا همین ویژگی منحصر به فرد نقد است که وجودش در هر زمینه‌ای سبب شکوفایی و پیشرفت می‌شود. تصور کنید، هیچ اثر هنری نقد نمی‌شد، هیچ نظریه علمی به چالش کشیده نمی‌شد، هیچ اندیشه ای را ارزیابی نمی‌شد و...، آیا امروز در جایگاه جاری‌مان، قرار داشتیم؟ اگر اندیشه انتقادی نبود، احتمالاً هنوز به گرد بودن زمین اعتقاد داشتیم و برای بارش باران فرزندان‌مان را قربانی می‌کردیم. روشن است که در نبود نقد، امکان پیشرفت و ترقی فراهم نمی‌گردد.

تابوی نظر شخصی

انسان‌ها حق دارند که در هر زمینه‌ای نظر و عقیده خود را بیان کنند و در موازات آن هر فرد دیگری می‌تواند در مورد نظر و عقیده بیان شده، نظر خود را بیان کند. در مقابل آن تفتیش عقاید و مواخذه افراد به صرف داشتن عقیده‌ای پذیرفتنی نیست. با این حال، متاسفانه هنوز هم عده‌ای با ایجاد خط قرمزی به نام «نظر شخصی» سعی دارند خود را از پاسخگویی و به چالش کشیده شدن مبرا دارند. سخنی که به اختیار بیان شود و به اختیار در معرض دیدگان دیگران قرار می‌گیرد بدان علّت که بر دیگران اثر می‌گذارد، دیگر امری «فردی یا شخصی» تلقی نمی‌شود. نمیتوانید توقع آزادی بیان داشته باشید در صورتی که می‌خواهید دیگران از بیان نظرشان راجع به نظر شما منع شوند.

نقد حرفه ای و کارشناسانه

نظر شخصی یا نقد معمولی با نقد کارشناسانه تفاوت دارد. زمانی که بحث نقد به میان می‌آید، لازم است چارچوب خاصی رعایت شود که از مهم ترین آنها می‌توان به تخصص اشاره کرد. یعنی الزاماً منتقد در زمینه‌ای که قصد نقد دارد باید دارای تخصص، علم، دانش و تجربه‌ی کافی باشد تا نقد وی صلاحیت همراهی صفت «کارشناسانه» را داشته باشد.

برای مثال، فرد در صورتی که دارای دانش کافی در رابطه با علم اقتصاد نیست، نمی‌تواند در مورد یک مسئله اقتصادی نقدی کارشناسانه و منصفانه داشته باشد. وی تنها می‌تواند نظر شخصی (یا نقد سطح پایین) خود را در مورد آن مسئله بیان کند که البته این نظر شخصی مبرا از نقد نیست و دیگران میتوانند آن‌را رد و یا تایید کنند امّا نمی‌تواند از آن به عنوان نقد حرفه ای یاد کند. همچنین باید توجه داشت که منظور از دانش کافی، صرفاً دانشی که از طریق تحصیلات دانشگاهی و محیط‌های آکادمیک به دست می‌آید، نیست و این دانش می‌تواند از طرق مختلف کسب شود و در واقع نوعی «آگاهی از مسئله» است.

در برخی موارد تحلیل و تفسیر با نقد یکی پنداشته می‌شود. تفسیر محتوا می‌تواند بخشی از نقد باشد امّا تمام آن نیست. تفسیر و تحلیل محتوا کاملاً نسبی و بر مبنای برداشت شخصی است و نمی‌تواند به تنهایی در جایگاه نقد کارشناسانه قرار بگیرد. در این مورد بعداً مطلبی تهیه خواهد شد.

نقد می‌شوند!

به عقیده من، محدودیتی در زمینه آن‌چه مورد نقد واقع میشود، وجود ندارد. همه چیز را می‌توان نقد کرد. اثر هنری، رفتار فردی، فرهنگ، طرز پوشش، جامعه، دیـن، اندیشه، علم، اقتصاد و... امّا باید توجه داشت که نقد هر یک از موارد، باید تحت شرایط و متناسب با موضوع مورد نظر صورت پذیرد. به عنوان مثال برای نقد یک اثر هنری، نباید صرفاً به نگاه ذوقی بسنده کرد و لازم است که اطلاعات کافی راجع به مسائل فنی فراهم باشد، همچنین «اصل تناسب» در آثار هنری بسیار اهمّیت دارند. روش های مختلفی برای نقد وجود دارد که در این نوشتار قصد بررسی آن‌ها را ندارم. 

نقدپذیری

بر کـسی پوشیده نیست که غرور کاذب و خودخواهی، هیچ منفعتی برای فرد ندارد. فرد آزاد است نقدها را نادیده بگیرد امّا انسان عاقل و خردمند، در جهت پیشرفت و کمال، پذیرای نقدهای اصولی و منطقی دیگران است و از آنها برای اصلاح معایب و تکامل محاسن بهره می‌برد. توجه کنید، لازمه زندگی اجتماعی سالم، تحمل افکار مخالف است (تا زمانی‌که نمود ظاهری پیدا نکند). افکار مخالف، در بسیاری از موارد حاوی نکاتی ارزشمند است لذا بهتر است برای شنیدن و تحمل افکار مخالف اهمیّت قائل شویم.

متن حاضر را با اشاره ای به دیگر ویژگی های نقد کارشناسانه، به پایان می‌رسانم.

دیگر ویژگی های یک نقد حرفه ای

  1. نقد باید دارای استدلال و دلایل منطقی باشد.
  2. مستقیم، قابل فهم و واضح بیان شود و از پیچیدگی و بیان گُنگ و مبهم دور باشد.
  3. انتخاب ادبیات مناسب با بحث و اندازه مناسب متن
  4. عاری از توهین، تخریب و هرگونه برخورد احساسی
  5. پرهیز از دخالت دادن افراطی احساسات و علایق شخصی
  6. اثر تعصب در نقد، قابل پذیرش نیست.
  7. در صورت امکان، راه حل و پیشنهاد برای اصلاح نکات منفی ارائه شود.
  8. عدم تاثیر پذیری از نظرات دیگران و حواشی موجود
  9. خود نقد نباید به گونه ای بیان شود که مبرا از نقد پنداشته شود.

توجّه: نوشتار اخیر برگرفته از مقاله‌‌ای است که دو سال پیش، شخصاً در فضای مجازی به اشتراک گذاشته بودم.

+ اندیشما:

    - دیدگاه شما راجع به این موضوع چیست؟

    - خط قرمز شما برای نقد کردن چیست؟ چه موضوعاتی را نقد نمی‌کنید؟ چرا؟

    - تا چه میزان خود را نقدپذیر می‌دانید؟

    - آستانه تحمل‌تان (برای نظر مخالف) چقدر است؟



منبع این نوشته
اشتراک گذاری مطلب
تمامی حقوق این وب سایت برای گروه آواساز محفوظ است